3.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

alfa-gormabygging (α-gormur) (e. alpha-helix structure (α-helix)): annars stigs bygging próteina sem myndast við að fella fjölpeptíð í gormlaga form með vetnistengjum sem koma á stöðugleika í byggingunni
amínósýra (e. amino acid): eining próteins; hefur miðlægt kolefni eða alfa-kolefni sem amínóhópur, karboxýlhópur, vetni og R-hópur eða hliðarkeðja er fest við; R-hópurinn er mismunandi fyrir allar 20 algengu amínósýrurnar
annars stigs gerð (e. secondary structure): regluleg gerð sem prótín mynda með vetnistengjum innan sameindar milli súrefnisatóms einnar amínósýruleifar og vetnis sem er tengt við köfnunarefnisatóm annarrar amínósýruleifar
beðmi (e. cellulose): fjölsykra sem myndar frumuvegg plantna; veitir frumunni byggingarstuðning
beta-felling (β-felling) (e. beta-pleated sheet (β-pleated)): annars stigs bygging í próteinum þar sem vetnistengi myndar „fellingar“ milli atóma á burðarás fjölpeptíðkeðjunnar
deoxýríbókirnisýra (DNA) (e. deoxyribonucleic acid (dna)): tvöföld gormlaga sameind sem ber erfðaupplýsingar frumunnar
eðlissvipting (e. denaturation): tap á lögun í próteini vegna breytinga á hitastigi, sýrustigi eða efnafræðilegri útsetningu
einliða (e. monomer): minnsta eining stærri sameinda sem eru fjölliður
einsykra (e. monosaccharide): einföld eining eða einliða kolvetna
ensím (e. enzyme): hvati í lífefnafræðilegu hvarfi sem er yfirleitt flókið eða samtengt prótín
fjórðastigsgerð (e. quaternary structure): samtenging aðskilinna fjölpeptíðeininga í prótíni
fjölkirni (e. polynucleotide): löng keðja af kirnum
fjölliða (e. polymer): keðja af einliðuleifum sem samgild tengi tengja saman; fjölliðun er ferlið við myndun fjölliðu úr einliðum með þéttingu
fjölpeptíð (e. polypeptide): löng keðja amínósýra sem peptíðtengi tengja saman
fjölsykra (e. polysaccharide): löng keðja af einsykrum; getur verið greinótt eða ógreinótt
flutnings-RNA (tRNA) (e. transfer rna (trna)): RNA sem flytur virkjaðar amínósýrur á myndunarstað prótína á ríbósóminu
fosfódíestertengi (e. phosphodiester): linkage samgilt efnatengi sem heldur saman fjölkirnakeðjum með fosfathópi sem tengir saman tvær pentósasykrur í nálægum kirnum
fosfólípíð (e. phospholipid): aðalefni himna; samanstendur af tveimur fitusýrum og fosfathópi sem er tengdur við glýserólburðarás
frumgerð (e. primary structure): línuleg röð amínósýra í prótíni
fylgiprótein (e. chaperone): (einnig, chaperonin) prótein sem hjálpar nýmynduðu próteini í fellingsferlinu
gljúkógen (e. glycogen): forðakolvetni í dýrum
gljúkósíðtengi (e. glycosidic bond): tengi sem myndast við afvötnun milli tveggja einsykra þar sem vatnssameind er fjarlægð
hormón (e. hormone): efnaboðefni, yfirleitt prótín eða steri, sem innkirtlafrumur seyta og hefur það hlutverk að stjórna eða stýra tilteknum lífeðlisfræðilegum ferlum
kirni (e. nucleotide): einliða kjarnsýra; inniheldur pentósasykur, einn eða fleiri fosfathópa og niturbasa
kítín (e. chitin): tegund kolvetnis sem myndar ytri stoðgrind allra liðdýra, þar á meðal krabbadýra og skordýra; það myndar einnig frumuveggi sveppa
kjarnsýra (e. nucleic acid): lífræn stórsameind sem ber erfðaupplýsingar frumunnar og leiðbeiningar um starfsemi hennar
kolvetni (e. carbohydrate): lífræn stórsameind þar sem hlutfall kolefnis, vetnis og súrefnis er 1:2:1; kolvetni þjóna sem orkugjafar og byggingarefni í frumum og mynda ytri stoðgrind liðdýra
lífræn stórsameind (e. biological macromolecule): stór sameind sem er nauðsynleg fyrir líf og er byggð úr smærri lífrænum sameindum
lípíð (e. lipid): risasameind sem er óskautuð og óleysanleg í vatni
mettuð fitusýra (e. saturated fatty acid): langkeðju kolvetni með eintengdum samgildum tengjum í kolefniskeðjunni; fjöldi vetnisatóma sem tengjast kolefnisgrindinni er hámarkaður
mjölvi (e. starch): forðakolvetni í plöntum
omega-fita (e. omega fat): tegund fjölómettaðrar fitu sem líkaminn þarfnast; þegar kolefnisatóm eru númeruð er omega-endi metýlendinn eða sá endi sem er lengst frá karboxýlendanum
ómettuð fitusýra (e. unsaturated fatty acid): langkeðju kolvetni sem hefur eitt eða fleiri tvítengi í kolvetniskeðjunni
peptíðtengi (e. peptide bond): tengi sem myndast milli tveggja amínósýra í þéttihvarfi
prótín (e. protein): lífræn stórsameind sem samanstendur af einni eða fleiri amínósýrukeðjum
púrín (e. purine): Gerð niturbasa í DNA og RNA; adenín og gúanín eru púrín
pýrimídín (e. pyrimidine): gerð niturbasa í DNA og RNA; cýtósín, týmín og úrasíl eru pýrimídín
ríbósakjarnsýra (RNA) (e. ribonucleic acid (rna)): einþátta sameind, oft með innri basapörun, sem tekur þátt í prótínmyndun
ríbósóm-RNA (rRNA) (e. ribosomal rna (rrna)): RNA sem tryggir rétta röðun mRNA og ríbósóma við prótínmyndun og hvetur myndun peptíðtengis
sendi-RNA (mRNA) (e. messenger rna (mrna)): RNA sem ber upplýsingar frá DNA til ríbósóma við prótínmyndun
steri (e. steroid): tegund lípíðs sem samanstendur af fjórum samrunnum kolvetnishringjum sem mynda slétta byggingu
transfita (e. trans fat): fita sem myndast með tilbúinni vetnun olía, sem leiðir til annarrar uppröðunar tvítengja en í náttúrulegum lípíðum
tvísykra (e. disaccharide): tvær einsykrur sem tengdar eru saman með glýkósíðtengi
umritun (e. transcription): ferli þar sem mótandi RNA myndast á DNA-sniðmáti
vatnsrof (e. hydrolysis): hvarf sem veldur niðurbroti stærri sameinda í smærri sameindir með því að nýta vatn
vax (e. wax): lípíð sem samanstendur af langkeðju fitusýru sem er estruð við langkeðju alkóhól; þjónar sem verndarhúð á sumum fjöðrum, feldi vatnaspendýra og laufblöðum
þéttitenging (e. dehydration synthesis): (einnig, þétting) hvarf sem tengir saman einliðusameindir og losar vatnssameind fyrir hvert tengi sem myndast
þriðja stigs gerð (e. tertiary structure): þrívíddarlögun prótíns, þar með talin víxlverkun milli eininga í annars stigs gerð; mynduð úr víxlverkunum milli hliðarkeðja amínósýra
þríglýseríð (einnig, þríglýseríð) (e. triacylglycerol (also, triglyceride)): fitusameind; samanstendur af þremur fitusýrum sem eru tengdar við glýserólsameind
þýðing (e. translation): ferli þar sem RNA stýrir myndun prótíns