Kafli 3 - Samantekt

Samantekt

3.7 Afbrigði annarra alkana

Alkanar eru tiltölulega óhvarfgjarnir og taka sjaldan þátt í efnahvörfum, en þeir eru engu að síður gagnlegur grundvöllur til að kynna nokkur mikilvæg almenn hugtök. Í þessum kafla höfum við notað alkana til að kynna grunnaðferðina við nafngiftir lífrænna efnasambanda og til að líta fyrst á suma þrívíddarþætti sameinda.

Hvarfgjarn hópur er hópur atóma innan stærri sameindar sem hefur einkennandi efnahvarfgirni. Þar sem hvarfgjarnir hópar hegða sér á nokkurn veginn sama hátt í öllum sameindum þar sem þeir koma fyrir, ráðast efnahvörf lífrænnar sameindar að mestu leyti af hvarfgjörnum hópum hennar.

Alkanar eru flokkur mettaðra kolvetna með almennu formúluna C_nH_2n+2. Þeir innihalda enga hvarfgjarna hópa, eru tiltölulega óvirkir og geta verið annaðhvort ókeðjugreinaðir (normal) eða keðjugreinaðir. Alkanar eru nefndir samkvæmt röð IUPAC-nafngiftareglna. Efnasambönd sem hafa sömu efnaformúlu en mismunandi byggingu eru kölluð ísómerur. Nánar tiltekið eru efnasambönd eins og bútan og ísóbútan, sem eru ólík hvað varðar tengingar milli atóma, kölluð byggingarísómerur.

Kolefnis-kolefnis eintengi í alkönum myndast við σ-samgengni kolefnis sp³ blendingssvigrúma. Snúningur er mögulegur um σ-tengi vegna sívalningssamhverfu þeirra og því eru alkanar til í miklum fjölda afstöðuforma sem breytast hratt hvert í annað. Newman-vörpun gerir kleift að sjá fyrir sér rúmfræðilegar afleiðingar tengisnúninga með því að horfa beint eftir kolefnis-kolefnis tengiás. Ekki eru öll afstöðuform alkana jafn stöðug. Gagstætt afstöðuform etans er 12 kJ/mól (2,9 kkal/mól) stöðugra en skyggða afstöðuformið vegna snúningstognunar. Almennt er sérhver alkani stöðugastur þegar öll tengi hans eru gagstæð.