2.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

aktiníð (e. actinide): innri hliðarmálmur í neðri af tveimur neðstu röðum lotukerfisins
alfa-eind (α-eind) (e. alpha particle (α particle)): jákvætt hlaðin eind sem samanstendur af tveimur róteindum og tveimur nifteindum
alkalímálmur (e. alkali metal): frumefni í flokki 1
anjón (e. anion): neikvætt hlaðin frumeind eða sameind (inniheldur fleiri rafeindir en róteindir)
atómmassaeining (amu) (e. atomic mass unit (amu)): (einnig, sameinuð atómmassaeining, u, eða Dalton, Da) massaeining jöfn ${\frac{1}{{12}}}$ af massa ¹²C frumeindar
atómmassi (e. atomic mass): meðalmassi frumeinda frumefnis, gefinn upp í amu
byggingarformúla (e. structural formula): sýnir frumeindirnar í sameind og hvernig þær eru tengdar
byggingarhverfa (e. structural isomer): eitt af tveimur efnum sem hafa sömu sameindaformúlu en mismunandi eðlis- og efnaeiginleika vegna þess að frumeindir þeirra eru tengdar á mismunandi hátt
Dalton (Da): önnur eining jafngild atómmassaeiningunni
eðalgas (e. noble gas): (einnig hæggas) frumefni í flokki 18
efnatákn (e. chemical symbol): eins, tveggja eða þriggja stafa skammstöfun sem notuð er til að tákna frumefni eða frumeindir þess
einfrumeinda jón (e. monatomic ion): jón samsett úr einni frumeind
fjölfrumeinda jón (e. polyatomic ion): jón samsett úr fleiri en einni frumeind
flokkur (e. group): lóðréttur dálkur í lotukerfinu
frumeindakenning Daltons (e. dalton’s atomic theory): sett af setningum sem settu fram grundvallareiginleika frumeinda
grunneining hleðslu (e. fundamental unit of charge): (einnig kölluð einingarhleðsla) jafngildir stærð hleðslu rafeindar (e) þar sem e = 1,602 ${\times}$ 10⁻¹⁹ C
halógen (e. halogen): frumefni í flokki 17
hálfmálmur (e. metalloid): frumefni sem leiðir hita og rafmagn í meðallagi vel og býr yfir sumum eiginleikum málma og sumum eiginleikum málmleysingja
hliðarmálmur (e. transition metal): frumefni í flokkum 3–12 (nánar tiltekið, 3–11; sjá kafla um hliðarmálma og hnitsetningarefnafræði)
hverfur (e. isomers): efnasambönd með sömu efnaformúlu en mismunandi byggingu
hýdrat (e. hydrate): efnasamband sem inniheldur eina eða fleiri vatnssameindir bundnar innan kristalla sinna
hæggas (e. inert gas): (einnig eðalgas) frumefni í flokki 18
höfuðflokkafrumefni (e. main-group element): (einnig aðalflokkafrumefni) frumefni í flokkum 1, 2 og 13–18
höfuðflokkafrumefni (e. representative element): frumefni í flokkum 1, 2 og 12–18
innri hliðarmálmur (e. inner transition metal): (einnig lantaníð eða aktiníð) frumefni í tveimur neðstu röðunum; ef í fyrri röðinni, einnig kallað lantaníð, eða ef í seinni röðinni, einnig kallað aktiníð
jarðalkalímálmur (e. alkaline earth metal): frumefni í flokki 2
jón (e. ion): rafhlaðin frumeind eða sameind (inniheldur ójafnan fjölda róteinda og rafeinda)
jónaefni (e. ionic compound): efnasamband samsett úr katjónum og anjónum í hlutföllum sem gefa rafhlutlaust efni
jónatengi (e. ionic bond): rafstöðukraftar aðdráttar milli gagnstætt hlaðinna jóna í jónaefni
kalkógen (e. chalcogen): frumefni í flokki 16
katjón (e. cation): jákvætt hlaðin frumeind eða sameind (inniheldur færri rafeindir en róteindir)
kjarni (e. nucleus): massamikil, jákvætt hlaðin miðja frumeindar sem samanstendur af róteindum og nifteindum
lantaníð (e. lanthanide): innri hliðarmálmur í efri af tveimur neðstu röðum lotukerfisins
lota (e. period): (einnig röð) lárétt röð í lotukerfinu
lota (e. series): lóðrétt röð í lotukerfinu
lotukerfið (e. periodic table): tafla yfir frumefnin sem staðsetur frumefni með svipaða efnafræðilega eiginleika nálægt hvert öðru
lotulögmálið (e. periodic law): eiginleikar frumefnanna eru lotubundin föll af sætistölum þeirra.
lögmálið um föst efnahlutföll (e. law of constant composition): (einnig, lögmálið um ákveðin hlutföll) öll sýni af hreinu efnasambandi innihalda sömu frumefni í sömu hlutföllum miðað við massa
lögmálið um föst efnahlutföll (e. law of definite proportions): (einnig, lögmálið um ákveðin hlutföll) öll sýni af hreinu efnasambandi innihalda sömu frumefni í sömu hlutföllum miðað við massa
lögmálið um margfeldnishlutföll (e. law of multiple proportions): þegar tvö frumefni hvarfast og mynda fleiri en eitt efnasamband, mun fastur massi af öðru frumefninu hvarfast við massa hins frumefnisins í hlutfalli lítilla heilla talna
massatala (A) (e. mass number (a)): summa fjölda nifteinda og róteinda í kjarna frumeindar
málmleysingi (e. nonmetal): frumefni sem virðist daufleitt, lélegur leiðari hita og rafmagns
málmur (e. metal): frumefni sem er glansandi, sveigjanlegt, góður leiðari hita og rafmagns
nafnakerfi (e. nomenclature): reglukerfi til að nefna áhugaverða hluti
nifteind (e. neutron): óhlaðin öreind staðsett í kjarnanum
oxósýra (e. oxyacid): efnasamband sem inniheldur vetni, súrefni og eitt annað frumefni, tengt á þann hátt að það gefur efnasambandinu súra eiginleika (getu til að losa H⁺ jónir þegar það er leyst upp í vatni)
oxýanjón (e. oxyanion): fjölfrumeinda anjón samsett úr miðjufrumeind sem er tengd við súrefnisfrumeindir
pniktógen (e. pnictogen): frumefni í flokki 15
rafeind (e. electron): neikvætt hlaðin öreind með tiltölulega lítinn massa sem er staðsett fyrir utan kjarnann
reynsluformúla (e. empirical formula): formúla sem sýnir samsetningu efnasambands gefna sem einfaldasta heiltöluhlutfall frumeinda
róteind (e. proton): jákvætt hlaðin öreind staðsett í kjarnanum
rúmhverfur (e. spatial isomers): efnasambönd þar sem afstæð afstaða frumeindanna í rúmi er mismunandi
sameindaefnasamband (e. molecular compound): (einnig sameindaefni) samsett úr sameindum sem myndaðar eru af frumeindum tveggja eða fleiri mismunandi frumefna
sameindaefni (e. covalent compound): (einnig sameindaefnasamband) samsett úr sameindum sem myndaðar eru af frumeindum tveggja eða fleiri mismunandi frumefna
sameindaformúla (e. molecular formula): formúla sem gefur til kynna samsetningu sameindar efnasambands og gefur upp raunverulegan fjölda frumeinda hvers frumefnis í sameind efnasambandsins.
sameinuð atómmassaeining (u) (e. unified atomic mass unit (u)): önnur eining jafngild atómmassaeiningunni
samgilt tengi (e. covalent bond): aðdráttarkraftur milli kjarna frumeinda í sameind og rafeindapara milli frumeindanna
samsætur (e. isotopes): frumeindir sem innihalda sama fjölda róteinda en mismunandi fjölda nifteinda
sætistala (Z) (e. atomic number (z)): fjöldi róteinda í kjarna frumeindar
tvíliða efnasamband (e. binary compound): efnasamband sem inniheldur tvö mismunandi frumefni.
tvíliða sýra (e. binary acid): efnasamband sem inniheldur vetni og eitt annað frumefni, tengt á þann hátt að það gefur efnasambandinu súra eiginleika (getu til að losa H⁺ jónir þegar það er leyst upp í vatni)