6.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

Aufbau-lögmálið (e. aufbau principle): aðferð þar sem rafeindaskipan frumefna er ákvörðuð með því að „byggja“ þau upp í röð eftir sætistölu, þar sem einni róteind er bætt við kjarnann og einni rafeind á rétt undirhvolf í einu
bylgja (e. wave): sveifla eiginleika yfir tíma eða rúm; getur flutt orku frá einum punkti til annars
bylgjufall (ψ) (e. wavefunction (ψ)): stærðfræðileg lýsing á frumeindasvigrúmi sem lýsir lögun svigrúmsins; það er hægt að nota til að reikna út líkurnar á að finna rafeindina á tilteknum stað í svigrúminu, auk aflfræðilegra breyta eins og orku og hverfiþunga
bylgjulengd (λ) (e. wavelength (λ)): fjarlægð milli tveggja samliggjandi bylgjutoppa eða bylgjudala í bylgju
d-svigrúm (e. d orbital): rúmsvæði með háum rafeindaþéttleika sem er annaðhvort fjórblaða eða inniheldur handlóðs- og kleinuhringslögun; lýsir svigrúmum með l = 2.
einsetulögmál Pauli (e. pauli exclusion principle): kveður á um að engar tvær rafeindir í frumeind geti haft sama gildi fyrir allar fjórar skammtatölurnar
f-svigrúm (e. f orbital): margblaða rúmsvæði með háum rafeindaþéttleika, lýsir svigrúmum með l = 3
frumeindasvigrúm (e. atomic orbital): stærðfræðilegt fall sem lýsir hegðun rafeindar í frumeind (einnig kallað bylgjufall)
gildishvolf (e. valence shell): ytra orkuháa hvolf/hvolf frumeindar
gildisrafeindir (e. valence electrons): rafeindir í ytra orkuháa hvolfi/hvolfum frumeindar
grunnástand (e. ground state): ástand þar sem rafeindir í frumeind, jón eða sameind hafa lægstu mögulegu orku
hertz (Hz): eining tíðni, sem er fjöldi sveiflna á sekúndu, s⁻¹
hliðarskammtatala (l) (e. secondary (angular momentum) quantum number (l)): skammtatala sem greinir á milli mismunandi lögunar svigrúma; hún er einnig mælikvarði á hverfiþunga svigrúmsins
hvolf (e. shell): frumeindasvigrúm með sömu höfuðskammtatölu, n
höfuðskammtatala (n) (e. principal quantum number (n)): skammtatala sem tilgreinir hvolfið sem rafeind skipar í frumeind
innri rafeind (e. core electron): rafeind í frumeind sem skipar svigrúm innri hvolfanna
ísórafeinda (e. isoelectronic): hópur jóna eða frumeinda sem hafa eins rafeindaskipan
jónunarorka (e. ionization energy): orka sem þarf til að fjarlægja rafeind úr frumeind eða jón á gasformi
Líkan Bohrs af vetnisfrumeindinni (e. bohr’s model of the hydrogen atom): byggingarlíkan þar sem rafeind hreyfist um kjarnann aðeins á hringlaga brautum, hver með sinn sérstaka leyfilega radíus
línuróf (e. line spectrum): rafsegulgeislun sem gefin er frá sér á stökum bylgjulengdum af tiltekinni frumeind (eða frumeindum) í örvuðu ástandi
ljóseind (e. photon): minnsti mögulegi skammtur rafsegulgeislunar, eind ljóss
nóða (e. node): sérhver punktur á staðbylgju með núll útslag
Orkujöfn svigrúm (e. degenerate orbitals): svigrúm sem hafa sömu orku
óvissulögmál Heisenbergs (e. heisenberg uncertainty principle): regla sem segir að ómögulegt sé að ákvarða nákvæmlega samtímis báða tiltekna samtengda hreyfifræðilega eiginleika eins og skriðþunga og staðsetningu eindar. Óvissulögmálið er afleiðing þess að skammtaeindir sýna tvíeðli bylgju og eindar
p-svigrúm (e. p orbital): handlóðslaga rúmsvæði með háum rafeindaþéttleika, lýsir svigrúmum með l = 1
rafeindaskipan (e. electron configuration): upptalning sem sýnir rafeindafjölda í hvolfum og undirhvolfum frumeindar
rafeindaþéttleiki (e. electron density): mælikvarði á líkurnar á að finna rafeind á tilteknu svæði í rúmi, hann er jafn kvaðratinu af tölugildi bylgjufallsins ψ
rafsegulgeislun (e. electromagnetic radiation): orka sem berst með bylgjum sem hafa bæði rafsviðs- og segulsviðsþátt
rafsegulróf (e. electromagnetic spectrum): orkusvið sem rafsegulgeislun getur spannað, þar á meðal útvarpsbylgjur, örbylgjur, innrautt ljós, sýnilegt ljós, útfjólublátt ljós, röntgengeislar og gammageislar
rafsækni (e. electron affinity): orkubreyting sem fylgir álagningu rafeindar á frumeind eða jón í gasfasa
regla Hunds (e. hund’s rule): hvert svigrúm í undirhvolfi er einfaldlega mannað með einni rafeind áður en nokkurt svigrúm er tvískipað og allar rafeindir í einfaldlega mönnuðum svigrúmum hafa sama spuna
s-svigrúm (e. s orbital): kúlulaga svæði í rúmi með háan rafeindaþéttleika, lýsir svigrúmum með l = 0
samfellt róf (e. continuous spectrum): rafsegulgeislun sem gefin er frá sér í órofinni röð bylgjulengda (t.d. hvítt ljós frá sólinni)
samgildur radíus (e. covalent radius): helmingurinn af fjarlægðinni milli kjarna tveggja eins frumeinda þegar þær eru tengdar með samgildu tengi
segu_lskammtatala (ml) (e. magnetic quantum number (ml)): skammtatala sem táknar stefnu frumeindasvigrúms í kringum kjarnann
skammtafræði (e. quantum mechanics): fræðasvið sem felur í sér skömmtun orku, tvíeðli bylgju og eindar og óvissulögmál Heisenbergs til að lýsa efni
skammtatala (e. quantum number): tala sem hefur aðeins ákveðin leyfileg gildi og er notuð til að lýsa skipan rafeinda í frumeind
skömmtun (e. quantization): takmörkun einhvers eiginleika við ákveðin, stök gildi, ekki samfelld
_spunaskammtatala (ms) (e. spin quantum number (ms)): tala sem tilgreinir stefnu rafeindaspuna, annaðhvort ${+\, \frac{1}{2}}$ eða ${-\, \frac{1}{2}}$
staðbylgja (e. standing wave): (einnig, kyrrstæð bylgja) staðbundið bylgjufyrirbæri sem einkennist af aðskildum bylgjulengdum sem ákvarðast af jaðarskilyrðunum sem notuð eru til að mynda bylgjurnar; standandi bylgjur eru í eðli sínu skammtaðar
styrkur (e. intensity): eiginleiki orku sem berst með bylgjum og tengist útslagi bylgjunnar, svo sem ljósstyrkur ljóss eða hljóðstyrkur hljóðs
svarthlutur (e. blackbody): fræðilegur fullkominn gleypari allrar rafsegulgeislunar sem á hann fellur; slíkir hlutir gefa frá sér rafsegulgeislun í einkennandi samfelldum rófum sem kallast svarthlutaróf
svigrúmsmynd (e. orbital diagram): myndræn framsetning á rafeindaskipan sem sýnir hvert svigrúm sem kassa og hverja rafeind sem ör
tíðni (ν) (e. frequency (ν)): fjöldi bylgjusveiflna (toppa eða dala) sem fara fram hjá tilteknum punkti í rúmi á tímaeiningu
tvíeðli bylgju og eindar (e. wave-particle duality): sú athugun að frumeindir geta sýnt bæði bylgju- og eindareiginleika
undirhvolf (e. subshell): frumeindasvigrúm með sömu gildi fyrir n og l
útslag (e. amplitude): mesta færsla sem bylgja veldur
virk kjarnhleðsla (e. effective nuclear charge): hleðsla sem leiðir til Coulomb-krafts sem kjarninn beitir á rafeind, reiknuð sem kjarnhleðsla að frádreginni hlífun
víxlverkunarmynstur (e. interference pattern): mynstur sem venjulega samanstendur af ljósum og dökkum röndum á víxl; það stafar af uppbyggjandi og eyðandi víxlverkun bylgna
örvað ástand (e. excited state): ástand sem hefur meiri orku en grunnástandsorkan