7.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

ásstaða (e. axial position): staðsetning í þríhyrndri tvípýramídalögun þar sem önnur frumeind er í 180° horni og miðbaugstöðurnar eru í 90° horni
áttflötungur (e. octahedral): lögun þar sem sex ytri hópar eru staðsettir umhverfis miðfrumeind þannig að þrívíddarlögun myndast með fjórum hópum sem mynda ferning og hinir tveir mynda toppa tveggja pýramída, einn fyrir ofan og einn fyrir neðan ferningsplanið
áttureglan (e. octet rule): viðmiðunarregla sem segir að aðalhópsfrumeindir myndi byggingar þar sem átta gildisrafeindir hafa víxlverkun við hvern kjarna, þar sem tengirafeindir teljast hafa víxlverkun við báðar frumeindirnar sem tengjast með tenginu
Born-Haber-hringur (e. born-haber cycle): varmefnafræðilegur hringur sem tengir saman hin ýmsu orkuþrep sem eiga sér stað við myndun jónaefnis í föstu formi úr viðeigandi frumefnum
eintengi (e. single bond): efnatengi þar sem einu rafeindapari er deilt á milli tveggja frumeinda
ferflötungur (e. tetrahedral): lögun þar sem fjórir ytri hópar eru staðsettir umhverfis miðfrumeind þannig að þrívíddarlögun myndast með fjórum hornum og 109,5° hornum milli hvers pars og miðfrumeindarinnar
formleg hleðsla (e. formal charge): hleðsla sem frumeind myndi hafa ef tekin er tala gildisrafeinda á hlutlausri frumeind og frá henni dregnar óbindandi rafeindir og fjöldi tengja (helmingur bindirafeinda)
grindarorka (ΔHgrind) (e. lattice energy (δhlattice)): orka sem þarf til að aðskilja eitt mól af jónaefni í föstu formi í jónir þess á gasfasa
hreint samgilt tengi (e. pure covalent bond): (einnig, óskautað samgilt tengi) samgilt tengi milli frumeinda með sömu rafneikvæðni
jónatengi (e. ionic bond): sterkur rafstöðukraftur sem laðar saman katjónir og anjónir í jónaefni
kenningin um fráhrindingu rafeindapara í gildishvolfi (VSEPR) (e. valence shell electron-pair repulsion theory (vsepr)): kenning sem notuð er til að spá fyrir um efnatengishorn í sameind með því að staðsetja svæði með háum rafeindaþéttleika eins langt frá hvort öðru og mögulegt er til að lágmarka rafstöðufráhrindingu
Lewis mynd (e. lewis structure): mynd sem sýnir rafeindapör og tengipör rafeinda í sameind eða jón
Lewis-tákn (e. lewis symbol): tákn fyrir frumefni eða einfrumeindar jón sem notar punkt til að tákna hverja gildisrafeind í frumefninu eða jóninni
línulegur (e. linear): lögun þar sem tveir ytri hópar eru staðsettir á gagnstæðum hliðum miðfrumeindar
miðbaugstaða (e. equatorial position): ein af þremur stöðum í þríhyrndri tvípýramídalögun með 120° horn á milli þeirra; ásstöðurnar eru staðsettar í 90° horni
ofurgild sameind (e. hypervalent molecule): sameind sem inniheldur að minnsta kosti eitt aðalflokka frumefni sem hefur fleiri en átta rafeindir í ysta hvolfi sínu
rafeindapar (e. lone pair): tvær (par af) gildisrafeindum sem eru ekki notaðar til að mynda samgilt tengi
rafneikvæðni (e. electronegativity): hneigð frumeindar til að draga að sér rafeindir í efnatengi
rúmfræði rafeindapara (e. electron-pair geometry): fyrirkomulag allra svæða rafeindaþéttleika (efnatengi, ein pör eða ópöruð rafeind) umhverfis miðfrumeind
sameindabygging (e. molecular structure): röðun frumeinda í sameind eða jón
sameindabygging (e. molecular structure): bygging sem felur aðeins í sér staðsetningu frumeindanna í sameindinni
samgilt tengi (e. covalent bond): efnatengi sem myndast þegar rafeindum er deilt milli frumeinda
skautað samgilt tengi (e. polar covalent bond): samgilt tengi milli frumeinda með mismunandi rafneikvæðni; samgilt tengi með jákvæðum enda og neikvæðum enda
skautuð sameind (e. polar molecule): (einnig, tvískaut) sameind með heildartvískautsvægi
stakeind (e. free radical): sameind sem inniheldur oddatölu rafeinda
tengifjarlægð (e. bond distance): (einnig, tengilengd) fjarlægð milli kjarna tveggja tengdra frumeinda
tengihorn (e. bond angle): horn milli tveggja samgildra tengja sem deila sameiginlegri frumeind
tengilengd (e. bond length): fjarlægð milli kjarna tveggja tengdra frumeinda þar sem lægstri stöðuorku er náð
tengjaorka (e. bond energy): (einnig, tengjaklofnunarorka) orka sem þarf til að rjúfa samgilt tengi í efni á gasfasa
Tregrafeindaparsáhrif (e. inert pair effect): Hneigð þungra frumeinda til að mynda jónir þar sem girðitala s rafeinda þeirra tapast ekki
tvískautsvægi (e. dipole moment): eiginleiki sameindar sem lýsir aðskilnaði hleðslu, ákvarðaður af summu einstakra tengivæga byggt á sameindabyggingunni
tvískautsvægi efnatengis (e. bond dipole moment): aðskilnaður hleðslu í efnatengi sem fer eftir mismun á rafneikvæðni og tengifjarlægð, táknað með hluthleðslum eða vigri
tvítengi (e. double bond): samgilt tengi þar sem tveimur rafeindapörum er deilt á milli tveggja atóma
vigur (e. vector): stærð sem hefur bæði stærðargráðu og stefnu
vokmynd (e. resonance): ástand þar sem ein Lewis mynd nægir ekki til að lýsa tengjum í sameind og meðaltal margra bygginga sést
vokmyndablendingur (e. resonance hybrid): meðaltal þeirra vokmynda sem sýndar eru með einstökum Lewis myndum
vokmyndir (e. resonance forms): tvær eða fleiri Lewis myndir sem hafa sömu röðun frumeinda en mismunandi röðun rafeinda
þríhyrndur tvípýramídi (e. trigonal bipyramidal): lögun þar sem fimm ytri hópar eru staðsettir umhverfis miðfrumeind þannig að þrír mynda flatan þríhyrning með 120° hornum milli hvers pars og miðfrumeindarinnar, og hinir tveir mynda toppa tveggja pýramída, einn fyrir ofan og einn fyrir neðan þríhyrningsplanið
þríhyrningslaga flatt (e. trigonal planar): lögun þar sem þrír ytri hópar raðast í flatan þríhyrning í kringum miðjufrumeind með 120° horn á milli hvers pars og miðjufrumeindarinnar
þrítengi (e. triple bond): efnatengi þar sem þremur rafeindapörum er deilt á milli tveggja frumeinda