9.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

alkul (e. absolute zero): hitastig þar sem rúmmál gass yrði núll samkvæmt lögmáli Charles.
bar: (bar eða b) þrýstingseining; 1 bar = 100.000 Pa
gufunarþrýstingur vatns (e. vapor pressure of water): þrýstingur sem vatnsgufa í jafnvægi við fljótandi vatn í lokuðu íláti beitir við tiltekið hitastig
hlutþrýstingur (e. partial pressure): þrýstingur sem stakt gas í efnablöndu beitir
hreyfifræðikenning sameinda (e. kinetic molecular theory): kenning sem byggir á einföldum meginreglum og forsendum sem útskýrir hegðun kjörgass á skilvirkan hátt
kjörgas (e. ideal gas): tilbúið gas sem eðliseiginleikum þess er fullkomlega lýst með gaslögmálunum
kjörgasfastinn (R) (e. ideal gas constant (r)): fasti fenginn úr kjörgasjöfnunni R = 0,08206 L atm mól^–1 K^–1 eða 8,314 L kPa mól^–1 K^–1
kjörgasjafnan (e. ideal gas law): samband milli þrýstings, rúmmáls, efnismagns og hitastigs gass við aðstæður sem eru leiddar út frá samsetningu einföldu gaslögmálanna
loftvog (e. barometer): tæki sem notað er til að mæla loftþrýsting
loftþrýstingur (atm) (e. atmosphere (atm)): þrýstingseining; 1 atm = 101.325 Pa
lögmál Amontons (e. amontons’s law): (einnig, lögmál Gay-Lussacs) þrýstingur á gefnum fjölda móla af gasi er í beinu hlutfalli við kelvinhitastig þess þegar rúmmáli er haldið föstu
lögmál Avogadros (e. avogadro’s law): rúmmál gass við fast hitastig og þrýsting er í hlutfalli við fjölda gassameinda
lögmál Boyles (e. boyle’s law): rúmmál gefins fjölda móla af gasi sem haldið er við fast hitastig er í öfugu hlutfalli við þrýstinginn sem það er mælt við
lögmál Charles (e. charles’s law): rúmmál gefins fjölda móla af gasi er í beinu hlutfalli við kelvinhitastig þess þegar þrýstingi er haldið föstum
Lögmál Daltons um hlutþrýsting (e. dalton’s law of partial pressures): heildarþrýstingur efnablöndu kjörgasa er jafn summu hlutþrýstings íhlutagasanna
Lögmál Grahams um útstreymi (e. graham’s law of effusion): sveimhraði og útstreymishraði gasa eru í öfugu hlutfalli við kvaðratrótina af sameindamassa þeirra
meðalferningsrótarhraði (u_rms) (e. root mean square speed (urms)): mælikvarði á meðalhraða fyrir hóp einda, reiknaður sem kvaðratrótin af meðaltali hraðans í öðru veldi
meðalfrívegalengd (e. mean free path): meðalvegalengd sem sameind ferðast á milli árekstra
mólhlutfall (X) (e. mole fraction (x)): styrkleikaeining skilgreind sem hlutfall mólmagns íhlutar í efnablöndu og heildarfjölda móla allra íhluta efnablöndunnar
paskal (Pa) (e. pascal (pa)): SI-eining þrýstings; 1 Pa = 1 N/m²
pund á fertommu (psi) (e. pounds per square inch (psi)): þrýstingseining sem er algeng í Bandaríkjunum
samþjöppunarstuðull (Z) (e. compressibility factor (z)): hlutfallið milli mælds mólrúmmáls gass úr tilraun og mólrúmmáls þess eins og það er reiknað út frá kjörgasjöfnunni
staðalaðstæður fyrir hitastig og þrýsting (STP) (e. standard conditions of temperature and pressure (stp)): 273,15 K (0 °C) og 1 atm (101,325 kPa)
staðalmólrúmmál (e. standard molar volume): rúmmál 1 móls af gasi við STP, um það bil 22,4 L fyrir lofttegundir sem hegða sér eins og kjörgas
sveim (e. diffusion): hreyfing frumeindar eða sameindar frá svæði með tiltölulega háan styrk yfir á svæði með tiltölulega lágan styrk (fjallað um í þessum kafla með tilliti til gastegunda, en á við um efni í hvaða fasa sem er)
sveimhraði (e. rate of diffusion): magn gass sem sveimar um tiltekið svæði á tilteknum tíma
torr: þrýstingseining; ${\text{1 torr}=\, \frac{1}{{760}}\, \text{atm}}$
útstreymi (e. effusion): flutningur gasfrumeinda eða -sameinda úr íláti yfir í lofttæmi í gegnum mjög lítil op
van der Waals-jafna (e. van der waals equation): breytt útgáfa af kjörgasjöfnunni sem inniheldur viðbótarliði til að taka tillit til hegðunar raungass
vökvastöðuþrýstingur (e. hydrostatic pressure): þrýstingur sem vökvi beitir vegna þyngdarafls
þrýstimælir (e. manometer): tæki sem notað er til að mæla þrýsting gass sem er innilokað í íláti
þrýstingur (e. pressure): kraftur sem beitt er á flatareiningu