Kafli 11 - Samantekt

Samantekt

11.1 Upplausnarferlið

Lausn myndast þegar tvö eða fleiri efni blandast saman eðlisfræðilega og mynda efnablöndu sem er einsleit á sameindastigi. Leysirinn er sá íhluti sem er í hæstum styrk og ákvarðar fasa lausnarinnar. Leystu efnin eru hinir íhlutirnir sem eru venjulega í lægri styrk en leysirinn. Lausnir geta myndast á innverminn eða útverminn hátt, eftir hlutfallslegum styrk aðdráttarkrafta millisameinda leysis efnis og leysis. Kjörlausnir myndast án verulegrar orkubreytingar.

11.2 Rafkleyfar

Efni sem leysast upp í vatni og mynda jónir kallast rafkleyfar. Rafkleyfar geta verið samgild efnasambönd sem hvarfast efnafræðilega við vatn og mynda jónir (til dæmis sýrur og basar), eða þau geta verið jónaefni sem klofna og mynda katjónir og anjónir sínar þegar þau eru leyst upp. Upplausn jónaefnis er auðvelduð með aðdráttarkröftum milli jóna efnasambandsins og skautaðra vatnssameinda. Auðleyst jónaefni og sterkar sýrur jónast að fullu og eru sterkir rafkleyfar, en veikar sýrur og basar jónast aðeins að litlu leyti og eru veikir rafkleyfar. Órafkleyf efni eru efni sem mynda ekki jónir þegar þau eru leyst upp í vatni.

11.3 Leysni

Að hve miklu leyti eitt efni leysist upp í öðru ræðst af nokkrum þáttum, þar á meðal gerð og hlutfallslegum styrk millimólekúla aðdráttarkrafta sem kunna að vera til staðar milli atóma, jóna eða sameinda efnanna. Þessi tilhneiging til upplausnar er magngreind sem leysni efnis, hámarksstyrkur þess í lausn við jafnvægi við tilgreindar aðstæður. Mettuð lausn inniheldur uppleyst efni í styrk sem jafngildir leysni þess. Yfirmettuð lausn er lausn þar sem styrkur uppleysts efnis fer yfir leysni þess – ójafnvægisástand (óstöðugt) sem mun leiða til útfellingar uppleysts efnis þegar lausnin er raskað á viðeigandi hátt. Blandanlegir vökvar eru leysanlegir í öllum hlutföllum og óblandanlegir vökvar sýna mjög litla gagnkvæma leysni. Leysni fyrir loftkennd uppleyst efni minnkar með hækkandi hitastigi, en leysni flestra, en ekki allra, fastra uppleystra efna eykst með hitastigi. Styrkur loftkennds uppleysts efnis í lausn er í réttu hlutfalli við hlutþrýsting gassins sem lausnin er útsett fyrir, samband sem er þekkt sem lögmál Henrys.

11.4 Samþynningareiginleikar

Eiginleikar lausnar sem ráðast eingöngu af styrk agna leysta efnisins kallast samþáttaðir eiginleikar. Þeir fela í sér breytingar á gufuþrýstingi, suðumarki og frostmarki leysisins í lausninni. Stærð þessara eiginleika ræðst eingöngu af heildarstyrk agna leysta efnisins í lausninni, ekki af gerð agnanna. Heildarstyrkur agna leysta efnisins í lausn ákvarðar einnig osmósuþrýsting hennar. Þetta er þrýstingurinn sem þarf að beita á lausnina til að koma í veg fyrir flæði sameinda hreins leysis í gegnum hálfgegndræpa himnu inn í lausnina. Jónaefnasambönd klofna hugsanlega ekki að fullu í lausn vegna virkniáhrifa, en í þeim tilfellum geta athugaðir samþáttaðir eiginleikar verið minni en spáð var fyrir um.

11.5 Svif

Svif eru efnablöndur þar sem einu eða fleiri efnum er dreift sem tiltölulega stórum eindum fasts efnis eða vökvadropum um fast efni, vökva eða gas. Eindir svifs haldast dreifðar og falla ekki til botns vegna þyngdaraflsins og þær eru oft rafmagnaðar. Svif eru útbreidd í náttúrunni og koma við sögu í mörgum tæknilegum notum.