5.0 Lykilhugtök

Lykilhugtök

burðarprótín (e. carrier protein): himnuprótín sem flytur efni yfir frumuhimnuna með því að breyta eigin lögun
dæla (e. pump): virkur flutningsferill sem vinnur gegn rafefnastigli
einflytjari (e. uniporter): flytjari sem ber eina ákveðna jón eða sameind
flutningsprótín (e. transport protein): himnuprótín sem auðveldar flutning efnis yfir himnu með því að bindast því
flytjari (e. transporter): sértæk burðarprótein eða dælur sem auðvelda flutning
flæði (e. diffusion): óvirkur flutningsferill efna með lága mólþyngd eftir styrkfallanda þeirra
frumudrykkja (e. pinocytosis): afbrigði innfrumunar sem flytur inn stórsameindir sem fruman þarfnast úr utanfrumuvökvanum
frumuþornun (e. plasmolysis): þegar frumuhimnan losnar frá frumuveggnum og þrengist þegar plöntufruma er í ofurtónískri lausn
frumvirkur flutningur (e. primary active transport): virkur flutningur sem flytur jónir eða litlar sameindir yfir himnu og getur myndað hleðslumun yfir þá himnu
gagnflytjari (e. antiporter): flytjari sem ber tvær jónir eða litlar sameindir í mismunandi áttir
gangaprótín (e. channel protein): himnuprótín sem leyfir efni að fara í gegnum holan kjarna sinn yfir frumuhimnuna
gljúkólípíð (e. glycolipid): sameind úr kolvetnum og lípíðum
gljúkóprótín (e. glycoprotein): sameind úr kolvetnum og prótínum
hjálparflutningur (e. facilitated transport): ferli þar sem efni hreyfist niður styrkfallanda (frá háum til lágum styrk) með hjálp samfelldra himnuprótína
hýpertónísk (e. hypertonic): ástand þar sem utanfrumuvökvi hefur hærra osmólarítet en vökvinn inni í frumunni, sem veldur því að vatn hreyfist út úr frumunni
hýpótónísk (e. hypotonic): ástand þar sem utanfrumuvökvi hefur lægra osmólarítet en vökvinn inni í frumunni, sem veldur því að vatn hreyfist inn í frumuna
innfrumun (e. endocytosis): tegund virks flutnings sem flytur efni, þar með talið vökva og agnir, inn í frumu
innra himnuprótín (e. integral protein): prótín sem er fellt inn í byggingu himnunnar og hefur mikil víxlverkun við kolefniskeðjur himnulípíða og nær oft í gegnum himnuna
ísótónísk (e. isotonic): ástand þar sem utanfrumuvökvi hefur sama osmólarítet og vökvinn inni í frumunni, sem veldur engri nettó hreyfingu vatns inn í eða út úr frumunni
kaveólín (e. caveolin): prótín sem þekur umfrymis-hlið frumuhimnunnar og tekur þátt í upptöku vökva með frumudrykkju með kaveólíni
klatrín (e. clathrin): prótín sem þekur innra yfirborð frumuhimnunnar og aðstoðar við myndun sérhæfðra bygginga, eins og hjúpaðra gryfja, fyrir frumuát
osmólarítet (e. osmolarity): heildarmagn uppleystra efna í tilteknu magni af lausn
osmósa (e. osmosis): flutningur vatns í gegnum hálfgegndræpa himnu eftir styrkfallanda vatnsins yfir himnuna sem stafar af tilvist uppleysts efnis sem kemst ekki í gegnum himnuna
óvirkur flutningur (e. passive transport): aðferð til að flytja efni í gegnum himnu sem krefst ekki orku
pótósýtósa (e. potocytosis): afbrigði frumudrykkju sem notar annað hjúpprótín (kaveólín) á umfrymisvegg frumuhimnunnar
rafefnastigull (e. electrochemical gradient): samanlagður raf- og efnafræðilegur kraftur sem myndar stigul
rafmyndandi dæla (e. electrogenic pump): dæla sem skapar hleðsluójafnvægi
samflytjari (e. symporter): flytjari sem ber tvær mismunandi jónir eða litlar sameindir, báðar í sömu átt
síðvirkur flutningur (e. secondary active transport): efnisflutningur sem er afleiðing frumvirks flutnings að rafefnastigli
styrkfallandi (e. concentration gradient): svæði með háan styrk við hliðina á svæði með lágan styrk
tóníkleiki (e. tonicity): magn uppleysts efnis í lausn
tvígæf (e. amphiphilic): sameind sem hefur bæði skautað eða hlaðið svæði og óskautað eða óhlaðið svæði sem getur haft víxlverkun við bæði vatnssækið og vatnsfælið umhverfi
uppleyst efni (e. solute): efni sem er uppleyst í vökva til að mynda lausn
útfrumun (e. exocytosis): ferli þar sem efni í miklu magni er losað út úr frumu
valgegndræp (e. selectively permeable): eiginleiki himnu sem hleypir sumum efnum í gegn (einnig þekkt sem hálfgegndræp)
vatnsfælinn (e. hydrophobic): sameind sem getur ekki tengst vatni; „vatnshatandi“
vatnsgöng (e. aquaporin): gangaprótín sem hleypir vatni í gegnum himnuna á mjög miklum hraða
vatnssækinn (e. hydrophilic): sameind sem getur tengst vatni; „vatnselskandi“
viðtakamiðluð innfrumun (e. receptor-mediated endocytosis): afbrigði innfrumunar sem felur í sér notkun sérstakra bindiprótína í frumuhimnunni fyrir tilteknar sameindir eða agnir, og klatrínhúðaðar dældir sem verða að klatrínhúðuðum bólum
virkur flutningur (e. active transport): aðferð til að flytja efni sem krefst orku
vökvamósaíklíkan (e. fluid mosaic model): lýsir byggingu frumuhimnunnar sem mósaík úr einingum, þar á meðal fosfólípíðum, kólesteróli, prótínum, glýkóprótínum og glýkólípíðum (sykrukeðjur tengdar við prótín eða lípíð), sem leiðir af sér fljótandi eiginleika (vökvi)
ytra himnuprótín (e. peripheral protein): prótín á yfirborði frumuhimnunnar, annaðhvort á ytra eða innra borði hennar