1.3 Tegundir örvera

Tegundir örvera

NÁMSMARKMIÐ

Í lok þessa kafla muntu geta:

Talið upp hinar ýmsu tegundir örvera og lýst einkennum þeirra
Nefnt dæmi um mismunandi gerðir frumubundinna og veiruörvera og smitefna
Lýst líkindum og mun á fornbakteríum og bakteríum
Veitt yfirlit yfir svið örverufræðinnar

Flestar örverur eru einfruma og svo litlar að þær þarfnast stækkunar til að sjást. Hins vegar eru til einfruma örverur sem sjást með berum augum og sumar fjölfruma lífverur sem eru smásæjar. Hlutur þarf að vera um 100 míkrómetrar (µm) til að sjást án smásjár, en flestar örverur eru margfalt minni en það. Til að setja þetta í samhengi má nefna að dæmigerð dýrafruma er um það bil 10 µm í þvermál en er samt smásæ. Bakteríufrumur eru yfirleitt um 1 µm og veirur geta verið 10 sinnum minni en bakteríur (Mynd 1.12). Sjá Tafla 1.1 fyrir lengdareiningar sem notaðar eru í örverufræði.

A bar along the bottom indicates size of various objects. At the far right is a from egg at approximately 1 mm. To the left are a human egg and a pollen grain at approximately 0.1 mm. Next are a standard plant and animal cell which range from 10 – 100 µm. Next is a red blood cell at just under 10 µm. Next are a mitochondrion and bacterial cell at approximately 1 µm. Next is a smallpox virus at approximately 500 nm. Next is a flu virus at approximately 100 nm. Next is a polio virus at approximately 50 nm. Next are proteins which range from 5-10 nm. Next are lipids which range from 2-5 nm. Next is C60 (fullerene molecule) which is approximately 1 nm. Finally, atoms are approximately 0.1 nm. Light microscopes can be used to view items larger than 100 nm (the size of a flu virus). Electron microscopes are useful for materials from 1.5 nm (larger than an atom) to 1 µm (the size of many bacteria). — Mynd 1.12 Hlutfallslegar stærðir ýmissa smásærra og ósýnilegra hluta. Athugið að dæmigerð veira er um 100 nm, 10 sinnum minni en dæmigerð baktería (~1 µm), sem er að minnsta kosti 10 sinnum minni en dæmigerð plöntu- eða dýrafruma (~10–100 µm). Hlutur þarf að vera um 100 µm til að sjást án smásjár.

Tafla 1.1
Lengdareiningar sem almennt eru notaðar í örverufræði
Metrakerfiseining	Merking forskeytis	Jafngildi í metrakerfi
metri (m)	—	1 m = 10⁰ m
desímetri (dm)	1/10	1 dm = 0,1 m = 10⁻¹ m
sentímetri (cm)	1/100	1 cm = 0,01 m = 10⁻² m
millímetri (mm)	1/1000	1 mm = 0,001 m = 10⁻³ m
míkrómetri (µm)	1/1.000.000	1 µm = 0,000001 m = 10⁻⁶ m
nanómetri (nm)	1/1.000.000.000	1 nm = 0,000000001 m = 10⁻⁹ m

Örverur eru ekki aðeins ólíkar að stærð, heldur einnig að byggingu, búsvæði, efnaskiptum og mörgum öðrum eiginleikum. Þótt við hugsum yfirleitt um örverur sem einfruma lífverur, eru einnig til margar fjölfruma lífverur sem eru of litlar til að sjást án smásjár. Sumar örverur, eins og veirur, eru jafnvel frumulausar (e. acellular) (ekki samsettar úr frumum).

Örverur finnast í öllum þremur lénum lífsins: Fornbakteríum, bakteríum og heilkjörnungum. Örverur innan léna baktería og fornbaktería eru allar dreifkjörnungar (frumur þeirra skortir kjarna), en örverur í léni heilkjörnunga eru heilkjörnungar (frumur þeirra hafa kjarna). Sumar örverur, svo sem veirur, falla ekki innan neins af þessum þremur lénum lífsins. Í þessum kafla munum við kynna í stuttu máli hvern af stóru hópunum örvera. Í síðari köflum verður farið ítarlegar í hinar fjölbreyttu tegundir innan hvers hóps.

Dreifkjarna örverur

Bakteríur (e. bacteria) finnast í nánast öllum búsvæðum á jörðinni, þar á meðal í og á mönnum. Flestar bakteríur eru skaðlausar eða gagnlegar, en sumar eru sýklar (e. pathogen), sem valda sjúkdómum í mönnum og öðrum dýrum. Bakteríur eru dreifkjörnungar vegna þess að erfðaefni þeirra (DNA) er ekki geymt innan eiginlegs kjarna. Flestar bakteríur hafa frumuveggi sem innihalda peptíðóglýkan.

Bakteríum er oft lýst út frá almennri lögun þeirra. Algeng form eru kúlulaga (kokkar), staflaga (basillur) eða bogin (gormbakteríur, spíróketur eða víbríó). Mynd 1.13 sýnir dæmi um þessi form.

Each shape designation includes a drawing and a micrograph. Coccus is a spherical shape. Bacillus is a rod shape. Vibrio is the shape of a comma. Coccobacillus is an elongated oval. Spirillum is a rigid spiral. Spirochete is a flexible spiral. — Mynd 1.13 Algeng form baktería. Athugið hvernig kokkabacilla er sambland af kúlulaga (kokki) og staflaga (bacillu). (Heimild „Kokki“: breytt útgáfa af verki Janice Haney Carr, Centers for Disease Control and Prevention; heimild „Kokkabacilla“: breytt útgáfa af verki Janice Carr, Centers for Disease Control and Prevention; heimild „Spíróketa“: Centers for Disease Control and Prevention)

Þær hafa fjölbreytta efnaskiptahæfni og geta vaxið í margvíslegu umhverfi með því að nýta mismunandi samsetningar næringarefna. Sumar bakteríur eru ljóstillífandi, svo sem súrefnismyndandi blágrænbakteríur (e. cyanobacteria) og ósúrefnismyndandi grænar brennisteins- og grænar óbrennisteinsbakteríur. Þessar bakteríur nota orku úr sólarljósi og binda koltvísýring til vaxtar. Aðrar tegundir baktería eru ekki ljóstillífandi og fá orku sína úr lífrænum eða ólífrænum efnasamböndum í umhverfi sínu.

Fornbakteríur (e. archaea) eru einnig eineyru dreifkjörnungar. Fornbakteríur og bakteríur hafa ólíka þróunarsögu, auk verulegs munar á erfðafræði, efnaskiptaferlum og samsetningu frumuveggja og himna. Ólíkt flestum bakteríum innihalda frumuveggir fornbaktería ekki peptíðóglýkan, en frumuveggir þeirra eru oft samsettir úr svipuðu efni sem kallast gervipeptíðóglýkan. Líkt og bakteríur finnast fornbakteríur í næstum öllum búsvæðum á jörðinni, jafnvel í jaðarumhverfi sem er mjög kalt, mjög heitt, mjög basískt eða mjög súrt (Mynd 1.14). Sumar fornbakteríur lifa í mannslíkamanum, en engin þeirra hefur reynst vera sýkill í mönnum.

A photograph of a pool of water that changes in color from orange on the edges to blue in the center. — Mynd 1.14 Sumar fornbakteríur lifa í jaðarumhverfi, eins og í Morning Glory-hvernum, sem er hver í Yellowstone-þjóðgarðinum. Litamunurinn í hvernum stafar af mismunandi samfélögum örvera sem geta dafnað við mismunandi hitastig vatnsins.

Heilkjarna örverur

Frumverur

Frumverur (e. protist)ur eru óformlegur hópur heilkjörnunga sem eru hvorki plöntur, dýr né sveppir. Sumir þörungar eru frumverur og aðrir eru bakteríur; allar frumdýr eru dæmi um frumverur.

Þörungar (e. algae) (eintala: þörungur) eru að mestu leyti frumverur sem geta verið annaðhvort eineyru eða fjölfruma og eru mjög mismunandi að stærð, útliti og búsvæði (Mynd 1.15). Þörungar sem eru frumverur eru umluktir frumuveggjum úr sellúlósa, sem er tegund af kolvetni. Þörungar eru ljóstillífandi lífverur sem vinna orku úr sólinni og losa súrefni og kolvetni út í umhverfi sitt. Blágrænbakteríur, sem eru tegund af bakteríum, eru einnig taldar til þörunga, en þessar lífverur eru dreifkjörnungar og hafa því frumuvegg úr peptíðóglýkani, ólíkt frumuvegg þörunga sem eru frumverur og er úr sellúlósa. Þar sem aðrar lífverur geta nýtt úrgangsefni allra þörunga til orkuframleiðslu eru þörungar mikilvægur hluti margra vistkerfa. Margar neysluvörur innihalda efni unnin úr þörungum, svo sem karragenan eða algínsýru, sem finnast í sumum tegundum af ís, salatsósum, drykkjum, varalitum og tannkremi. Afleiða þörunga gegnir einnig mikilvægu hlutverki á örverufræðistofunni. Agar, sem er hleypiefni unnið úr þörungum, má blanda við ýmis næringarefni og nota til að rækta örverur í petrískál. Þörungar eru einnig í þróun sem mögulegur orkugjafi fyrir lífeldsneyti.

A light micrograph with a black background and glowing cells. The cells have many different shapes ranging from circular to stacks of rectangles to almond shaped. A scale bar indicates how much space 100 microns takes up in this figure. — Mynd 1.15 Ýmsir kísilþörungar, sem eru tegund þörunga, lifa í árlegum hafís í McMurdo-sundi á Suðurskautslandinu. Kísilþörungar eru á bilinu 2 µm til 200 µm að stærð og eru sýndir hér með ljóssmásjá. (heimild: breytt útgáfa af verki National Oceanic and Atmospheric Administration)

Frumdýr (e. protozoa) (eintala: frumdýr) eru frumverur sem mynda burðarás margra fæðuvefja með því að sjá öðrum lífverum fyrir næringarefnum. Frumdýr eru mjög fjölbreytt. Sum frumdýr hreyfa sig með hjálp hárkenndra bygginga sem kallast bifhár eða svipulíkra bygginga sem kallast svipur. Önnur teygja hluta frumuhimnu sinnar og umfrymis til að knýja sig áfram. Þessar umfrymisútstungur eru kallaðar skinfætur („falsfætur“). Sum frumdýr eru ljóstillífandi; önnur nærast á lífrænu efni. Sum eru sjálfstætt lifandi, en önnur eru sníkjudýr og geta aðeins lifað af með því að draga næringarefni úr hýsillífveru. Flest frumdýr eru skaðlaus, en sum eru sýklar sem geta valdið sjúkdómum í dýrum eða mönnum (Mynd 1.16).

An SEM micrograph showing a triangular cell with three long, thin projections; one from the end and two from the middle of the cell. The cell is approximately 3 x 8 µm in size. — Mynd 1.16 *Giardia lamblia*, frumdýrasníkill í þörmum sem sýkir menn og önnur spendýr og veldur alvarlegum niðurgangi. (heimild: breytt útgáfa af verki Centers for Disease Control and Prevention)

Sveppir

Sveppir (e. fungi) (eintala: sveppur) eru einnig heilkjörnungar. Sumir fjölfruma sveppir, svo sem matsveppir, líkjast plöntum, en eru í raun mjög ólíkir. Sveppir eru ekki ljóstillífandi og frumuveggir þeirra eru yfirleitt gerðir úr kítíni frekar en sellúlósa.

Eineyru sveppir — gersveppir — eru hluti af rannsóknarsviði örverufræðinnar. Það eru yfir 1000 þekktar tegundir. Gersveppir finnast í mörgum mismunandi umhverfum, allt frá djúpsjó til mannanaflans. Sumir gersveppir hafa gagnleg not, svo sem að láta brauð lyfta sér og drykki gerjast; en gersveppir geta einnig valdið því að matur skemmist. Sumir valda jafnvel sjúkdómum, svo sem sveppasýkingum í leggöngum og munnþrusku (Mynd 1.17).

A light micrograph with a clear background and blue cells. A long row of cells forms a central strand. Attached to this are clusters of many spherical cells. Each cell is approximately 5 µm in size and contains a nucleus. — Mynd 1.17 *Candida albicans* er eineyru sveppur, eða gersveppur. Hann er orsakavaldur sveppasýkinga í leggöngum auk munnþrusku, sem er gersýking í munni sem hrjáir oft ungbörn. *C. albicans* hefur svipaða formgerð og kúlulaga bakteríur; hins vegar er gersveppur heilkjarna lífvera (athugið kjarnana) og er mun stærri. (heimild: breytt útgáfa af verki Centers for Disease Control and Prevention)

Aðrir sveppir sem örverufræðingar hafa áhuga á eru fjölfruma lífverur sem kallast myglusveppir (e. mold). Myglusveppir eru gerðir úr löngum þráðum sem mynda sýnilegar þyrpingar (Mynd 1.18). Myglusveppir finnast í margs konar umhverfi, allt frá jarðvegi til rotnandi matvæla og rakra baðherbergishorna. Myglusveppir gegna mikilvægu hlutverki í niðurbroti dauðra plantna og dýra. Sumir myglusveppir geta valdið ofnæmi og aðrir framleiða sjúkdómsvaldandi efnaskiptaafurðir sem kallast myglueitur. Myglusveppir hafa verið notaðir til að framleiða lyf, þar á meðal pensilín, sem er eitt algengasta sýklalyfið, og sýklósporín, sem er notað til að koma í veg fyrir höfnun líffæra eftir ígræðslu.

A photograph of a box of moldy oranges. — Mynd 1.18 Stórar þyrpingar smásærra sveppa má oft sjá með {{idiom:naked eye|berum augum}}, eins og sést á yfirborði þessara mygluðu appelsína.

Lénið Eukarya (heilkjörnungar) inniheldur alla heilkjörnunga, þar á meðal ein- eða fjölfruma heilkjörnunga eins og frumverur, sveppi, plöntur og dýr. Helsta afgerandi einkenni heilkjörnunga er að frumur þeirra innihalda kjarna.

Sníkjuormar

Fjölfruma sníkjuormar sem kallast helminths eru tæknilega séð ekki örverur, þar sem flestir eru nógu stórir til að sjá án smásjár. Hins vegar falla þessir ormar undir svið örverufræðinnar vegna þess að sjúkdómar af völdum sníkjuorma fela í sér smásæ egg og lirfur. Eitt dæmi um sníkjuorm er gíneuormurinn (e. guinea worm), eða Dracunculus medinensis, sem veldur svima, uppköstum, niðurgangi og sársaukafullum sárum á fótleggjum og fótum þegar ormurinn vinnur sig út úr húðinni (Mynd 1.19). Sýking á sér yfirleitt stað eftir að einstaklingur drekkur vatn sem inniheldur vatnsflær sýktar af lirfum gíneuorms. Um miðjan níunda áratuginn voru áætluð 3,5 milljónir tilfella af gíneuormasýki, en sjúkdómnum hefur að mestu verið útrýmt. Árið 2014 voru aðeins 126 tilfelli tilkynnt, þökk sé samræmdu átaki Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) og annarra hópa sem leggja áherslu á að bæta hreinlæti neysluvatns. ¹ ²

Figure a is a photograph of a long, flat, white worm folded back and forth on a black background. Figure b shows a lesion on a patient. A worm is being pulled out of the lesion and being wrapped around a matchstick — Mynd 1.19 (a) Nautabandormurinn, *Taenia saginata*, sýkir bæði nautgripi og menn. Egg *T. saginata* eru smásæ (um 50 µm), en fullorðnir ormar eins og sá sem sýndur er hér geta orðið 4–10 m langir og koma sér fyrir í meltingarfærunum. (b) Fullorðinn gíneuormur, *Dracunculus medinensis*, er fjarlægður í gegnum sár á húð sjúklings með því að vefja honum utan um eldspýtu. (mynd a, b: breyting á verki frá Centers for Disease Control and Prevention)

Veirur

Veirur (e. virus) eru frumulausar (e. acellular) örverur, sem þýðir að þær eru ekki samsettar úr frumum. Í grundvallaratriðum samanstendur veira af próteinum og erfðaefni – annaðhvort DNA eða RNA, en aldrei hvoru tveggja – sem eru óvirk utan hýsilfrumu. Hins vegar, með því að fella sig inn í hýsilfrumu, geta veirur tekið yfir frumukerfi hýsilsins til að fjölga sér og smita aðra hýsla.

Veirur geta sýkt allar gerðir frumna, allt frá mannafrumum til frumna annarra örvera. Í mönnum eru veirur ábyrgar fyrir fjölmörgum sjúkdómum, allt frá kvefi til banvænnar ebólu (Mynd 1.20). Hins vegar valda margar veirur ekki sjúkdómum.

Figure A is a TEM micrograph showing large circles with many small projections protruding outwards from the edge of the circles. A scale bar shows how large 50 nanometers is relative to this micrograph. Figure B is a TEM micrograph showing long red strands forming a knot-like structure. — Mynd 1.20 (a) Meðlimir kórónaveirufjölskyldunnar geta valdið öndunarfærasýkingum eins og kvefi, alvarlegu bráðu öndunarfæraheilkenni (SARS) og öndunarfæraheilkenni Mið-Austurlanda (MERS). Hér sjást þær í smásjá (TEM). (b) Ebóluveira, meðlimur Filovirus-fjölskyldunnar, eins og hún sést með TEM. (mynd a: breyting á verki frá Centers for Disease Control and Prevention; mynd b: breyting á verki frá Thomas W. Geisbert)

Örverufræði sem fræðasvið

Örverufræði (e. microbiology) er víðtækt hugtak sem nær yfir rannsóknir á öllum mismunandi gerðum örvera. En í reynd hafa örverufræðingar tilhneigingu til að sérhæfa sig í einu af nokkrum undirsviðum. Til dæmis er bakteríufræði (e. bacteriology) rannsókn á bakteríum; sveppafræði (e. mycology) er rannsókn á sveppum; frumdýrafræði (e. protozoology) er rannsókn á frumdýrum; sníkjudýrafræði (e. parasitology) er rannsókn á sníkjuormum og öðrum sníkjudýrum; og veirufræði (e. virology) er rannsókn á veirum (Mynd 1.21). Ónæmisfræði (e. immunology), rannsókn á ónæmiskerfinu, er oft innifalin í rannsóknum á örverufræði vegna þess að samspil hýsils og sýkils er lykilatriði í skilningi okkar á ferlum smitsjúkdóma. Örverufræðingar geta einnig sérhæft sig á ákveðnum sviðum örverufræðinnar, svo sem klínískri örverufræði, umhverfisörverufræði, hagnýttri örverufræði eða matvælaörverufræði.

Í þessari kennslubók er aðaláherslan lögð á klíníska notkun örverufræðinnar, en þar sem hinar ýmsu undirgreinar örverufræðinnar eru mjög samtvinnuðar munum við oft ræða um notkun sem er ekki eingöngu klínísk.

(a) A person in a field measuring an egg. (b) A person prepares an assay with a centerfuge. — Mynd 1.21 (a) Veirufræðingur tekur sýni úr eggjum í þessu hreiðri til að prófa fyrir inflúensu A-veirunni, sem veldur fuglaflensu í fuglum. (b) Líffræðingur framkvæmir aðgerð til að bera kennsl á lífveru sem veldur sárum í mönnum (mynd a: U.S. Fish and Wildlife Service; mynd b: James Gathany / CDC; Public Domain)

Siðfræðilegt sjónarhorn

Lífsiðfræði í örverufræði

Á fimmta áratug síðustu aldar leituðu bandarísk stjórnvöld að lausn á læknisfræðilegu vandamáli: útbreiðslu kynsjúkdóma meðal hermanna. Nokkrar nú alræmdar rannsóknir, fjármagnaðar af stjórnvöldum, notuðu menn sem tilraunadýr til að rannsaka algenga kynsjúkdóma og meðferðir við þeim. Í einni slíkri rannsókn smituðu bandarískir vísindamenn vísvitandi yfir 1300 manns í Gvatemala af sárasótt, lekanda og lindýri til að kanna getu penicillíns og annarra sýklalyfja til að berjast gegn þessum sjúkdómum. Meðal þátttakenda í rannsókninni voru gvatemalskir hermenn, fangar, vændiskonur og geðsjúklingar – enginn þeirra var upplýstur um að hann tæki þátt í rannsókninni. Vísindamennirnir smituðu þátttakendur af kynsjúkdómum með ýmsum aðferðum, allt frá því að greiða fyrir kynmökum við smitaðar vændiskonur til þess að smita þátttakendur með bakteríunum sem vitað var að yllu sjúkdómunum. Síðarnefnda aðferðin fólst í því að gera lítið sár á kynfærum þátttakandans eða annars staðar á líkamanum og setja síðan bakteríur beint í sárið. ³ Árið 2011 leiddi rannsóknarnefnd bandarískra stjórnvalda, sem falið var að rannsaka tilraunina, í ljós að aðeins sumir þátttakendanna fengu meðferð með penicillíni og 83 þátttakendur létust fyrir árið 1953, líklega vegna rannsóknarinnar. ⁴

Því miður er þetta eitt af mörgum hræðilegum dæmum um örverufræðilegar tilraunir sem hafa brotið gegn grundvallarsiðareglum. Jafnvel þótt þessi rannsókn hefði leitt til lífsbjargandi læknisfræðilegrar byltingar (sem hún gerði ekki), myndu fáir halda því fram að aðferðir hennar væru siðferðilega réttar eða réttlætanlegar. En ekki eru öll mál jafn afdráttarlaus. Fagfólk sem starfar í klínísku umhverfi stendur oft frammi fyrir siðferðilegum álitamálum, svo sem að vinna með sjúklingum sem hafna bóluefni eða lífsbjargandi blóðgjöf. Þetta eru aðeins tvö dæmi um ákvarðanir upp á líf og dauða sem geta skarast við trúarlegar og heimspekilegar skoðanir bæði sjúklingsins og heilbrigðisstarfsmannsins.

Sama hversu göfugt markmiðið er, verða örverufræðilegar rannsóknir og klínísk störf að fylgja ákveðnum siðferðisreglum. Rannsóknir verða að vera unnar af heilindum. Sjúklingar og þátttakendur í rannsóknum veita upplýst samþykki (sem felur ekki aðeins í sér samþykki fyrir meðferð eða þátttöku í rannsókn, heldur einnig sýndan skilning á tilgangi rannsóknarinnar og allri áhættu sem henni fylgir). Virða verður réttindi sjúklinga. Aðgerðir verða að vera samþykktar af siðanefnd stofnunar. Þegar unnið er með sjúklinga eru nákvæm skráning, heiðarleg samskipti og trúnaður afar mikilvæg. Meðhöndla verður dýr sem notuð eru í rannsóknum á mannúðlegan hátt og allar verklagsreglur verða að vera samþykktar af dýraverndarnefnd stofnunar. Þetta eru aðeins nokkrar af þeim siðferðisreglum sem fjallað er um í Siðfræðispjall kössunum í þessari bók.

Klínísk sjónarmið

Niðurstaða

Heila- og mænuvökvasýni Coru sýna engin merki um bólgu eða sýkingu, eins og búast mætti við með veirusýkingu. Hins vegar er hár styrkur ákveðins próteins, 14-3-3 próteins, í heila- og mænuvökvanum. Heilalínurit (EEG) af heilastarfsemi hennar er einnig óeðlilegt. Heilalínuritið líkist því sem sést hjá sjúklingi með taugahrörnunarsjúkdóm eins og Alzheimer- eða Huntington-sjúkdóm, en hröð vitræn hnignun Coru er ekki í samræmi við hvorugan þeirra. Þess í stað kemst læknir hennar að þeirri niðurstöðu að Cora sé með Creutzfeldt-Jakob sjúkdóm (CJD) (e. creutzfeldt-jakob disease (cjd)), tegund smitandi heilahrörnunar (TSE).

CJD er afar sjaldgæfur sjúkdómur, með aðeins um 300 tilfelli í Bandaríkjunum á hverju ári. Hann orsakast ekki af bakteríu, sveppi eða veiru, heldur af príonum (e. prions) – sem falla ekki vel í neinn sérstakan flokk örvera. Líkt og veirur finnast príon ekki á tré lífsins vegna þess að þau eru frumulaus. Príon eru afar smá, um einn tíundi af stærð dæmigerðrar veiru. Þau innihalda ekkert erfðaefni og eru eingöngu samsett úr óeðlilegri próteintegund.

CJD getur átt sér nokkrar mismunandi orsakir. Hægt er að smitast af sjúkdómnum við snertingu við heila- eða taugavef sýkts einstaklings eða dýrs. Ein leið til slíkrar snertingar er með því að neyta kjöts af sýktu dýri. Einnig hafa komið upp sjaldgæf tilfelli af smiti CJD við snertingu við mengaðan skurðbúnað ⁵ og frá hornhimnu- og vaxtarhormónagjöfum sem höfðu CJD án þess að vita af því. ⁶ ⁷ Í sjaldgæfum tilfellum stafar sjúkdómurinn af sérstakri erfðabreytingu sem getur stundum verið arfgeng. Hins vegar, hjá um það bil 85% sjúklinga með CJD, er orsök sjúkdómsins sjálfsprottin (eða tilfallandi) og hefur enga þekkta orsök. ⁸ Byggt á einkennum hennar og hraðri framvindu þeirra er Cora greind með tilfallandi CJD.

Því miður fyrir Coru er CJD banvænn sjúkdómur sem engin viðurkennd meðferð er til við. Um það bil 90% sjúklinga deyja innan eins árs frá greiningu. ⁹ Læknar hennar einbeita sér að því að takmarka verki hennar og vitræn einkenni eftir því sem sjúkdómurinn ágerist. Átta mánuðum síðar deyr Cora. CJD-greining hennar er staðfest með krufningu á heila.

[[i:Fara aftur í previous klíníska áhersluboxið.]]

Neðanmálsgreinar

C. Greenaway „Dracunculiasis (Guinea Worm Disease).“ Canadian Medical Association Journal 170 nr. 4 (2004):495–500. ↩
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin. „Dracunculiasis (Guinea-Worm Disease).“ WHO. 2015. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs359/en/. Skoðað 2. október 2015. ↩
Kara Rogers. „Guatemala Syphilis Experiment: American Medical Research Project“. Encylopaedia Britannica. http://www.britannica.com/event/Guatemala-syphilis-experiment. Sótt 24. júní 2015. ↩
Susan Donaldson James. „Syphilis Experiments Shock, But So Do Third-World Drug Trials.“ ABC World News. 30. ágúst 2011. http://abcnews.go.com/Health/guatemala-syphilis-experiments-shock-us-drug-trials-exploit/story?id=14414902. Sótt 24. júní 2015. ↩
Greg Botelho. „Case of Creutzfeldt-Jakob Disease Confirmed in New Hampshire.“ CNN. 2013. http://www.cnn.com/2013/09/20/health/creutzfeldt-jakob-brain-disease/. ↩
P. Rudge o.fl. „Iatrogenic CJD Due to Pituitary-Derived Growth Hormone With Genetically Determined Incubation Times of Up to 40 Years.“ Brain 138 nr. 11 (2015): 3386–3399. ↩
J.G. Heckmann o.fl. „Transmission of Creutzfeldt-Jakob Disease via a Corneal Transplant.“ Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry 63 nr. 3 (1997): 388–390. ↩
National Institute of Neurological Disorders and Stroke. „Creutzfeldt-Jakob Disease Fact Sheet.“ NIH. 2015. http://www.ninds.nih.gov/disorders/cjd/detail_cjd.htm#288133058. ↩
National Institute of Neurological Disorders and Stroke. „Creutzfeldt-Jakob Disease Fact Sheet.“ NIH. 2015. http://www.ninds.nih.gov/disorders/cjd/detail_cjd.htm#288133058. Sótt 22. júní 2015. ↩