Kafli 1 - Samantekt

Samantekt

1.1 Það sem forfeður okkar vissu

Örverur (eða örlífverur) eru lifandi verur sem eru yfirleitt of litlar til að sjást án smásjár.
Í gegnum söguna hafa menn notað örverur til að búa til gerjaðar matvörur eins og bjór, brauð, ost og vín.
Löngu fyrir uppfinningu smásjárinnar settu sumir fram þá kenningu að sýkingar og sjúkdómar bærust með lifandi verum sem væru of litlar til að sjást. Þeir höfðu einnig rétt fyrir sér um ákveðnar grundvallarreglur varðandi útbreiðslu sjúkdóma og ónæmi.
Antonie van Leeuwenhoek var fyrstur til að lýsa athugunum á bakteríum með smásjá árið 1675.
Á gullöld örverufræðinnar (1857–1914) uppgötvuðu örverufræðingar, þar á meðal Louis Pasteur og Robert Koch, mörg ný tengsl milli örverufræði og læknisfræði.

Carolus Linnaeus þróaði flokkunarkerfi til að raða lífverum í skylda hópa.
Tvínefnakerfi gefur lífverum latnesk vísindaheiti með tilnefningu ættkvíslar og tegundar.
Þróunartré er leið til að sýna hvernig talið er að mismunandi lífverur séu skyldar hver annarri frá þróunarfræðilegu sjónarmiði.
Fyrsta þróunartréð innihélt ríki fyrir plöntur og dýr; Ernst Haeckel lagði til að bæta við ríki fyrir frumverur.
Tré Roberts Whittaker innihélt fimm ríki: Animalia, Plantae, Protista, Fungi og Monera.
Carl Woese notaði ríbósóm RNA úr lítilli undireiningu til að búa til þróunartré sem flokkar lífverur í þrjú lén byggt á erfðafræðilegum líkindum þeirra.
Handbækur Bergey um greiningar- og kerfisbundna bakteríufræði eru staðlaðar heimildir til að greina og flokka bakteríur, í sömu röð.
Bakteríur má greina með lífefnafræðilegum prófum, DNA/RNA greiningu og sermisfræðilegum prófunaraðferðum.

Örverur eru mjög fjölbreyttar og finnast í öllum þremur lénum lífsins: Fornbakteríum, bakteríum og heilkjörnungum.
Fornbakteríur og bakteríur eru flokkaðar sem dreifkjörnungar vegna þess að þær skortir frumukjarna. Fornbakteríur eru frábrugðnar bakteríum hvað varðar þróunarsögu, erfðafræði, efnaskiptaferla og samsetningu frumuveggjar og himnu.
Fornbakteríur lifa í nánast öllu umhverfi á jörðinni, en engar fornbakteríur hafa verið auðkenndar sem sýklar í mönnum.
Heilkjörnungar sem rannsakaðir eru í örverufræði eru meðal annars þörungar, frumdýr, sveppir og þráðormar.
Þörungar eru plöntulíkar lífverur sem geta verið annaðhvort einfruma eða fjölfruma og fá orku með ljóstillífun.
Frumdýr eru einfruma lífverur með flókna frumubyggingu; flest eru hreyfanleg.
Smásæir sveppir eru meðal annars myglusveppir og gersveppir.
Þráðormar eru fjölfruma sníkjuormar. Þeir eru teknir með á sviði örverufræði vegna þess að egg þeirra og lirfur eru oft smásæ.
Veirur eru frumulausar örverur sem þurfa hýsil til að fjölga sér.
Svið örverufræðinnar er gríðarlega vítt. Örverufræðingar sérhæfa sig venjulega í einu af mörgum undirsviðum, en allir heilbrigðisstarfsmenn þurfa traustan grunn í klínískri örverufræði.