19.0 Inngangur

This figure contains three photos. The first is of a jade green mineral chunk with a darkened regions and a matte surface. The second is of a crystalline mineral chunk composed primarily of bright royal blue shiny crystals and some lighter blue crystalline regions. The third is of long red crystals. — Mynd 19.1 Hliðarmálmar mynda oft flóka með skærum litum. Steindirnar malakít (grænt), asúrít (blátt) og prústít (rautt) eru nokkur dæmi. (heimild vinstri: breyting á vinnu eftir James St. John; heimild miðja: breyting á vinnu eftir Stephanie Clifford; heimild hægri: breyting á vinnu eftir Terry Wallace)

Við komumst í daglega snertingu við marga hliðarmálma. Járn er að finna alls staðar – allt frá gormunum í stílabókinni þinni og hnífapörunum í eldhúsinu þínu til bíla, skipa, bygginga og í blóðrauðanum í blóði þínu. Títan er nytsamlegt við framleiðslu á léttum og endingargóðum vörum eins og reiðhjólagrindum, gervimjöðmum og skartgripum. Króm er nytsamlegt sem hlífðarhúð á pípulagningabúnað og í smáatriðum á bílum.

Til viðbótar við notkun í hreinu frumefnisformi hafa mörg efnasambönd sem innihalda hliðarmálma fjölmörg önnur not. Silfurnítrat er notað til að búa til spegla, sirkonsilfíkat veitir núning í bílabremsum og mörg mikilvæg krabbameinslyf, eins og lyfið cisplatin og skyldar efnategundir, eru platínusambönd.

Fjölbreytileiki eiginleika sem hliðarmálmar sýna stafar af flóknum girðihvolfum þeirra. Ólíkt flestum aðalhópsmálmum þar sem venjulega sést eitt oxunarástand, þýðir girðihvolfsbygging hliðarmálma að þeir koma venjulega fyrir í nokkrum mismunandi stöðugum oxunarástöndum. Að auki geta rafeindaskipti í þessum frumefnum samsvarað upptöku ljóseinda í sýnilega rafsegulrófinu, sem leiðir til litaðra efnasambanda. Vegna þessarar hegðunar sýna hliðarmálmar ríkulega og heillandi efnafræði.

Námsmarkmið